هم‌دلی   

 تمرین زندگی

   سه عدد از دهگان مغفول مانده از شمارگان زبان ترکی فرصتی را بوجود آوردند؛ تا نظرات خوبی طرح و به اشتراک گذاشته شود.  یئتمیش، سئکسن، توخسان، این توانائی را داشتند؛ که اعلام کنند، در حد و اندازه این‌ها بین نسل‌ها فاصله افتاده و دستگاه شمارش گذشتگان رو به فراموشی می رود. فریاد بر آوردند: آی نسل امروز خود را فراموش نکنید.  این سه عدد دو رقمی تقریبا میانگین سنی جامعه‌ی ماست. نسل گذشته به چشم می بیند که هر نسلی اگر عددی یا کلمه‌ای از کلمات را به فراموشی سپرده‌اند، در واقع خویش‌تن خویش را گم کرده سرگردان در وادئی قدم می گذارند که نیافتن هدف با سرگشتگی آن‌ها پیداست. مخالفین تلفظ کنندگان این اعداد خوشحال از این نباشند، که ره‌گم کردگان این راه به وادی آن‌ها ره‌سپار خواهند شد. کما این‌که آن‌ها خود راه گم کردگانی دارند که راه به سوی این قوم ننهاده‌اند. در هر قومی اگر نسلی از نسل‌هایش از آن قوم بریده‌اند،  در قوم دیگر هضم نشده بلکه سرگشته و حیران عمر به پایان برده ‌اند.

  خطر از بین رفتن زبان و گویش‌ها ، خطری جهانی است. جامعه‌ی جهانی سال‌هاست با این پدیده روبرو بوده و اندیشمند در پی آنند که از انقراض حتی کوچک‌ترین قومی با زبان ولهجه‌ی خاص  جلوگیری نمایند.       
   بیش از آن که طعن و لعن هم دیگر را در سر به‌پرورانیم ؛ به باهم زیستن و قبول هم با همان زبان و اندیشه فکر کنیم.

لینک
۱۳۸٩/۸/٢۳ - الیاس پهلوان

   شمارش اعداد   

 یئتمیش، سئکسن، توخسان

   وقتی مدرسه را شروع کردم خیلی وقت‌ها کلمات ترکی را با معادل فارسی آن سنجیده و سعی می‌کردم ریشه‌ی آنها را در فارسی پیدا کنم.  گاها موضع انتقادی به خانواده گرفته و می‌نالیدم که چرا این کلمه را خوب ادا نمی‌کنند. بعدها فهمیدم این کلمات درست تلفظ شده وریشه‌ی اصلی آن‌ها  ترکی بوده و بعضا لفظ فارسی آن عاریت ار ترکی است.
  ترکی در استخدام کلمات دقیق‌تر از فارسی بوده و برای  خیلی از اشیاء و حیوانات و... نام های منحصر به فردی دارد. در فارسی به انواع ماست فقط ماست و با توجه شکل ظاهری آن‌ها پسوندی اضافه می‌شود. ولی در ترکی ماست‌ها  با توجه به مراحلی که دارند و با هر تغییر در حالت آن‌ها، نامشان نیز عوض می‌شود: قاتوق ، سیزمه، دوراق . به قولی یکی حتی بادها هم برای خود نام و نشانی در ترکی دارند.
ولی موضوع امروزم اعداد ترکی است. از سال‌ها پیش بعضی اعداد برام معما شده بودند. دهگان ترکی به این شکل تلفظ می شوند:
اون، یئرمی، اوتوز، قیرخ، اللی و یا ائللی (با توجه به لهجه)، آلتمیش، بعد از این‌ها گفته می‌شود: هفتاد، هشتاد، نود ، اوز(ایز). با یادگیری حروف و اعداد فارسی این معما را با خیلی‌ها در گریوان و بجنورد طرح می‌کردم که این سه تا دهگان در ترکی چرا مثل فارسی تلفظ می‌شوند. خیلی‌ها که اصلا بلد نبوده و می‌گفتند این‌ها فرقی در دو زبان با هم ندارند. ولی تعداد کمی به این اشکال واقف بوده و حتی با کمی اختلاف در بیان،  یئتمیش، سئکسن، توخسان، را بلد بودند ولی حاضر به استفاده و تلفظ آن نمی شدند.
   این مشکل همچنان در بین ترک‌های خراسان شمالی پا برجا بوده و اغلب مردم به این نقیصه در زبان خود واقف نیستند. با درک شرایط و توجه به زبان مادری، مدتی است سعی وافر دارم که این سه عدد را بین خانواده و دوستان و نزدیکان ترویج نمایم.

بیر، ایکی، اوچ، دؤرت، بئش، آلتی، یئد دی، سئکیز، توقوز، اون و اون بیر، اون ایکی و ..

اون، یئرمی، اوتوز، قیرخ، اللی و یا ائللی (با توجه به لهجه)، آلتمیش، یئتمیش، سئکسن، توخسان، اوز، ایکی اوز، اوچ اوز، دؤرت اوز، بئش اوز، آلتی اوز، یئدی اوز، سکیز اوز، توقوز اوز، و با توجه به لهجه های موجود در خراسان مین و مینگ

لینک
۱۳۸٩/۸/٤ - الیاس پهلوان