شمارش اعداد   

 یئتمیش، سئکسن، توخسان

   وقتی مدرسه را شروع کردم خیلی وقت‌ها کلمات ترکی را با معادل فارسی آن سنجیده و سعی می‌کردم ریشه‌ی آنها را در فارسی پیدا کنم.  گاها موضع انتقادی به خانواده گرفته و می‌نالیدم که چرا این کلمه را خوب ادا نمی‌کنند. بعدها فهمیدم این کلمات درست تلفظ شده وریشه‌ی اصلی آن‌ها  ترکی بوده و بعضا لفظ فارسی آن عاریت ار ترکی است.
  ترکی در استخدام کلمات دقیق‌تر از فارسی بوده و برای  خیلی از اشیاء و حیوانات و... نام های منحصر به فردی دارد. در فارسی به انواع ماست فقط ماست و با توجه شکل ظاهری آن‌ها پسوندی اضافه می‌شود. ولی در ترکی ماست‌ها  با توجه به مراحلی که دارند و با هر تغییر در حالت آن‌ها، نامشان نیز عوض می‌شود: قاتوق ، سیزمه، دوراق . به قولی یکی حتی بادها هم برای خود نام و نشانی در ترکی دارند.
ولی موضوع امروزم اعداد ترکی است. از سال‌ها پیش بعضی اعداد برام معما شده بودند. دهگان ترکی به این شکل تلفظ می شوند:
اون، یئرمی، اوتوز، قیرخ، اللی و یا ائللی (با توجه به لهجه)، آلتمیش، بعد از این‌ها گفته می‌شود: هفتاد، هشتاد، نود ، اوز(ایز). با یادگیری حروف و اعداد فارسی این معما را با خیلی‌ها در گریوان و بجنورد طرح می‌کردم که این سه تا دهگان در ترکی چرا مثل فارسی تلفظ می‌شوند. خیلی‌ها که اصلا بلد نبوده و می‌گفتند این‌ها فرقی در دو زبان با هم ندارند. ولی تعداد کمی به این اشکال واقف بوده و حتی با کمی اختلاف در بیان،  یئتمیش، سئکسن، توخسان، را بلد بودند ولی حاضر به استفاده و تلفظ آن نمی شدند.
   این مشکل همچنان در بین ترک‌های خراسان شمالی پا برجا بوده و اغلب مردم به این نقیصه در زبان خود واقف نیستند. با درک شرایط و توجه به زبان مادری، مدتی است سعی وافر دارم که این سه عدد را بین خانواده و دوستان و نزدیکان ترویج نمایم.

بیر، ایکی، اوچ، دؤرت، بئش، آلتی، یئد دی، سئکیز، توقوز، اون و اون بیر، اون ایکی و ..

اون، یئرمی، اوتوز، قیرخ، اللی و یا ائللی (با توجه به لهجه)، آلتمیش، یئتمیش، سئکسن، توخسان، اوز، ایکی اوز، اوچ اوز، دؤرت اوز، بئش اوز، آلتی اوز، یئدی اوز، سکیز اوز، توقوز اوز، و با توجه به لهجه های موجود در خراسان مین و مینگ

لینک
۱۳۸٩/۸/٤ - الیاس پهلوان